را بوسيدند . » پرسيد : « چه دستورى ؟ » گفت ، « همان دستورى كه بوسيله حسن ( بنده زاده ) پيغام فرموده بوديد . » تعجبش بيشتر شد . چون خيلى كنجكاو بود ، فرمود ، « همين روزها با حسن تشريف بياوريد پيش من » . فرداى آن روز ، پدر و پسر خدمت مجتهد رسيدند . مجتهد پرسيد ، « قضيه چه بود ؟ » رشديه گفت ، « من خدمت رسيدم و مورد هيچ عنايتى قرار نگرفتم ، نخواستم كه بپدرم بگويم كه به من هيچ محل نگذاشتند . راه‌حل مرافعه حاج هاشم را خودم ساختم و بنام شما ابلاغ كردم . آقا هم همانطور كردند كار فيصله يافت . » مجتهد رشديه را تمجيد فراوان كرد و يك طاقه عبا مرحمت فرمود و گفت ، « اين عوض آن بىاعتنائى كه بشما شد ، پسرم از من نرنج . » و به آخوند گفت ، « قدر اين پسر را بدان و در تحصيل او غفلت مفرما كه خيلى فوق العاده است . خدا حفظش كند . » بمطلب خود برگرديم . رشديه خليفه مكتب‌خانه شده بر همه شاگردان برترى يافت . شيخ مكتبدار تا چه پايه سواد داشت خدا ميداند ، اما بسيار بيرحم بود و طفلانرا سخت مىآزرد و بىمحابا ميزد . رشديه دريافته بود كه شاگرد بيچاره درس را نفهميده است يا آخوند نتوانسته است بفهماند ، چوبش را بچه‌ها ميخورند ؛ و حقيقتش اينست كه اين آخوند راه ياد دادن را بدست نياورده است تا طفل را رهبرى كند . از اينرو شاگرد و آخوند هردو در عذاب بودند ، و بچه‌ها به زور رونويسى بيحساب و تمرين و مداومت فراوان و حفظ نقش كلمات ، بعد از مدتها توفيق خواندن و نوشتن را پيدا ميكردند . اين موضوع از همان اول توجه رشديه را جلب كرده ، دريافت كه همه عيبها از نقص اصول تعليم ، با بدى راه آموزش است . در رفع اين نقيصه آنچه بنظرش ميرسيد و بفكرش مىآمد عمل ميكرد و سخت ميكوشيد ، اما تنها استعداد خدادادى كافى نبود ، تجربه و آزمايشهاى فراوان لازم داشت . چنان كه بعدا گفته خواهد شد ، بلطف خداوند در اين راه كاميابى كامل حاصل كرد . بىمناسبت نيست كه درس اول و دوم و سوم و چهارم مكتبخانه‌هاى آن روز را براى مزيد اطلاع خوانندگان بيان كنيم تا بجريان روشنتر شوند . درس روز اول ، آخوند ميخواند و بچه‌ها هم ميخوانند : « بسم اللّه الرحمن الرحيم ! هو الفتاح العليم ، اول دفتر بنام ايزد دانا ، صانع پروردگار ، حى توانا » . الف زبر ا - ب زبر ب - ت زبر ت - ث زبر ث - جيم زبر ج ، تا آخر حروف ، ى زبر ى . بحث دوم : الف زير ا - ب زير ب - ت زير ت - ث زير ث - جيم زير ج ، تا آخر حروف . بحث سوم : الف پيش ا - ب پيش ب - ت پيش ت - ث پيش ث - جيم پيش ج ، تا آخر حروف . درس دوم : الف دو زبر اندو - دو زير اندو - دو پيش ان . ب دو زبر بندو - دو زير بندو - دو پيش بن . ت دو زبر تندو - دو زير تندو - دو پيش تن . ث دو زبر ثندو - دو زير ثندو - دو پيش ثن .